تا بحال اين وسيله را كه هر روز با آن سروكار داريم ، با دقت بيشتري نگاه كردهايم ؟ تا چه حد از ساخت و حدود كارايي آن اطلاع داريم ؟ و براي يك شكارچي و كسي كه طبيعت را دوست دارد و چند روزي را بيرون از خانه ميگذراند ، يا در منزل خود گاه و بيگاه آشپزي ميكند ، كدامين را بايد انتخاب كرد ؟
ميدانيم كه بيش از هزاران نوع كارد و چاقو ساخته شده و انواع آن از حد شمارش دور است و در دنيا مجموعههاي نفيس و گرانقيمت آن را در حد موزه ميتوان ديد و به تاريخ هر قومي كه بنگريم ، از حكايت و حقيقت آن ، مطالب خواندني پيدا ميشود . هنوز هم نمونههاي با ارزشي براي كلكسيونرها ميسازند ، اما در اين نوشته با كمي اطلاعات عمومي فقط از چند نمونه مورد نياز سخن ميگوئيم تا راهنماي شما در خريد آن باشد و چنانچه تا بحال كارد يا چاقويي خريدهايد ، در تهيه دومي و سومي داناتر جلو برويد .
شايد اولين وسيله و ابزار برشي كه انسان تهيه كرد يا براي حمله و دفاع بكار برد ، كارد باشد . اين وسيله از زمانهاي بسيار قديم همراه بشر بوده و هنوز هم مونس و همراه اوست و از وسايل مورد نياز عموم ، چه در منازل و چه بيرون از خانه ، ميباشد . انسانها در قبايل اوليه كارد را از استخوان ، سنگ ، صدف و ني ميساختند . بعدها از سنگهاي گداخته و استخوان و چوب فرمهاي بهتري را در آوردند و تا اين اواخر حتي اسكيموها از استخوان براي بريدن و تراشيدن استفاده مي كردند . در قرن شانزدهم ، كارد يك وسيلة غذاخوري هم شد و سر ميز اشراف قرار گرفت و در قرن هجدهم عموميت پيدا كرد و آنرا كنار قاشق و چنگال گذاشتند . اما در اروپاي مركزي ، كارد يا چاقويي كه از آهن درست شد ، مربوط به حدود پانصد تا هشتصد سال قبل از ميلاد مسيح است . در ايران قديم ، فن ساختن شمشير و كارد رونق داشت و بعضيها حتي تيغههاي آهني را ، كه در مركز دو چرخ ارابههاي جنگي ابداع شده بود ، از ابتكارات ايرانيان ميدانند . نام كارد و چاقو در ذهن ما نام يك شهر با شهرتي جهاني را تداعي ميكند و آن شهر سولينگن ( Solingen ) آلمان است .
در اين شهر اولين كاردهاي فولادي ساخته شد و هنوز هم بهترين آنها را ميسازند . شكارچيان باتجربه و خوش سليقه نام پوما ( Puma ) را ميشناسند كه دويست و بيست و چهار سال است كارد و چاقو ميسازد .
تا اينجا تاريخچة مختصري از اين وسيلة مفيد را خوانديم ، حال ببينيم چه استفادة صحيحي ميتوان از آن برد و كدامين از آنها براي كار ما ضروري است .
كارد و چاكو يا چاقو با هم تفاوتهايي دارند ، فرق اصلي اين دو اينست كه كارد دستهاي ثابت دارد ؛ ولي چاقو تيغهاي متحرك ، تا ميشود و داخل دستة خود قرار ميگيرد .
انواع كاردها را ميتوان چنين تقسيم كرد : كاردهاي شكاري ، كاردهاي جنگي يا ارتشي ، كاردهاي پرتابي ، كاردهاي آشپزخانه و كاردهاي قصابي و غيره .
انواع چاقوها هم عبارتند از : شكاري ، رِنجِر ، كوهنوردي و تفريحي ، ماهيگيري ، قلم تراش و جيبي .
در اينجا فقط از چند نمونه سخن بميان ميآوريم ، يعني از كاردها سه نوع شكاري ، كارد آشپزخانه و قصابي و از چاقوها هم نوع شكاري و معمولي .
قبلاً يك اصل كلي را در مورد كاردها و چاقوها بايد ذكر كرد : سعي كنيم نوع و فرمي را انتخاب كنيم كه نوك تيز و سوزني نداشته باشد . اشتباه بيشتر سازندگان ـ البته مربوط به خواستة خريداران هم ميشود ـ در ساخت بعضي از كاردها و چاقوها در همين جاست . نوك تيز و سوزني چاقو يا كاردها ، بويژه كارد آشپزخانه و قصابي ، كاربرد آنچناني ندارد ،
حتي براي شخص خطرساز هم ميباشد . حال اين سئوال را ميتوان مطرح كرد : چندبار از نوك بسيار تيز يك چاقو استفاده كردهايم ؟ و در چند مورد باعث جراحت دست و بدن شده ، يا حين پوست كندن حيواني ، پوست آنرا زخمي كردهايم ؟ ما با هر كارد و چاقويي در وهلة اول ميخواهيم چيزي را ببريم ، تكه تكه كنيم و به قطعات كوچكتري تقسيم نمائيم ، نهاينكه در تكه گوشتي يا قطعه استخواني فرو ببريم . تازه اين عمل هم با نوكهاي جديد قابل اجراست . از آن گذشته سازندگان چاقوهاي گرانقيمت ، در دستورالعمل خود تأكيد ميكنند كه از چاقوها بجاي ميخ ، آچار و وسيلة پرتاب كردن استفاده نشود. براي نمونه، اگر كاردهاوچاقوهاي جديد گِربِر( Gerber ) و پوما ( Puma ) و باك ( Buck ) را ملاحظه كنيد ، ميبينيد كه لبة برش و نوك آنها با مدلهاي قديمي تفاوت دارند .
اصل ديگري را هم بايد در انتخاب اين وسيله درنظر داشت : ما چون حيوانات را ذبح اسلامي ميكنيم و تا آنجا كه امكانش باشد شكار را هم مايليم ذبح كنيم ، بنابراين فرم لبة كارد يا چاقو و اندازة آن مطرح است ، پس اگر كارد يا چاقويي تهيه كرديم ، بايد اين يك كار را هم بخوبي انجام دهد . در اروپا و امريكا بطور مثال اين مسئله از اهميت خاصي برخوردار نيست و خواستة خريداران متفاوت است .
استاد كاران زنجاني چاقوساز گاهي بهترين فرم چاقو را تهيه ميكنند و لبة آنها با انحناي مخصوص ، ذبح را بهتر عملي ميسازد ؛ ولي متأسفانه جنس تيغهها از فولاد زنگ نزن نيست و ساخت آنها اشكالات زيادي دارد .
چند نكتة لازم در مورد ايمني و راه و رسم نگهداري دوست هميشه همراه شما :
1- كارد شكاري ، آشپزخانه و قصابي بهتر است تيغهاي بطول دوازده الي چهارده سانتيمتر داشته باشد .
2- از فولاد ضد زنگ باشد . نوع مرغوب آن دير تيز ميشود و ديرتر كند ميگردد .
3- بعضي از كاردها در نزديكي دستة خود قسمت كوچكي بصورت اره دارند ، مثل اكثر كاردهاي پوما ، اين نوع كاردها زياد براي ما مورد استفاده ندارد ، چون هنگام ذبح كردن به پشم و پوست گردن حيوان گير ميكند و براي بريدن يك تكه گوشت به صورت استيك ، نرم و روان عمل نميكند .
4- لبة برش كارد شكاري و نوك آن مطابق شكل 1 و 2 تهيه شود . اين نوع لبهها خيلي خوب ميبرند و هدايت آنها آسان و سريع است . نوك آنها خطرناك نيست و براي پوست كندن شكار ، گوسفند و خرگوش و امثال آن مناسب هستند .
شکل ۱
شکل ۲
۵- تيغه تا انتهاي دسته ادامه داشته باشد و محل اتصال آن با دسته تا حد امكان منفذ و فاصله نداشته باشد ، زيرا به مرور زمان در لابلاي اين منافذ كثافت جمع شده و محل تكثير ميكرب ميشود . دستههاي جديد كاردهاي خوب ، علاوه بر گير مطمئن ، بدون منفذ ميباشند .
۶- كاردي كه فقط براي آشپزخانه مصرف ميشود ، طرح ديگري دارد و با آن ميتوان راحت و سريع كارهاي ظريف ، مثل پوست گرفتن راسته و فيله را انجام داد . (شكل 3)
شکل ۳
7- يك جلد چرمي محكم براي حفاظ كارد شكاري و خود شما لازم است .
شرايط چاقو يا چاكو :
۱- حتماً ضامندار باشد چاقوي بدون ضامن خيلي زود روي انگشتان دست برميگردد و خطر صدمه زدن آن زياد است .
۲- بلندي تيغة آن حدود ده سانتيمتر باشد . تيغة چاقوي شكار كمي بلندتر از چاقوهاي جيبي و چاقوهاي معروف به رِنجِر ميباشد .
۳- فرم تيغه ، لبه و نوك آن مطابق شكل 4 ساخته شده باشد . از اين چاقو كه به چاقوي شكاري معروف است ، براي پوست كندن نيز استفاده ميشود .
شكل ۴
4- تيغة آن ضدزنگ و از فولاد جديد باشد . نوع تيغة معروف به امريكايي تيزتر ميشود و برندگي آن بهتر است . اين نوع تيغه را به اين جهت امريكايي ميگويند كه دو طرف سطح آن گودي دارد .
5- قطعات به هم متصل چاقو بايد كاملاً دقيق بهم چسبيده باشند و تميز كردن آن راحت و بهداشتي باشد .
6- تجربهنشان دادهاستكه چاقوهاييكهتيغههاي مختلفي دارندومعروفترين آنها چاقوهاي سوئيسي ( Victorinox )هستند ، كاربرد آنچناني ندارند و بيشتر به چاقوي شهري و جيبي معروف ميباشند . نوع جديد آن كه براي ارتش سوئيس ساخته شده ، تيغة بلند و ضامن دارد . يك چاقوي شكاري كافيست يك تا دو تيغه داشته باشد . تيغة دوم آن ارة كوچكي است كه براي قطع شاخة درخت يا احتمالاً بريدن شاخ حيوان مصرف ميشود .
7- چاقوهايي كه تيغة پران دارند ، با يك دست ميتوان تيغة آنها را خارج كرد و با دست ديگر پرنده يا حيوان را نگهداشت . عيب اين چاقوها يكي فنر داخل آن است كه با گذشت زمان ، كاربرد خود را از دست ميدهد و ديگر اينكه تيغههاي آنها كوتاه بوده و طبق قوانين آلمان و سوئيس از هفت سانتيمتر نبايد بلندتر باشد .
8- براي تيز كردن چاقو يا كارد ، از حركات دوراني و به طرف تيغه روي سنگ استفاده كنيد . زاويه تيغه با سنگ را 30 درجه نگهداريد و بعد از اينكه مطمئن شديد لبة آن تيز شده است ، زاويه را كمتر كرده و ملايم چندبار ديگر عمل تيز كردن را انجام دهيد
9- هربار بعد از كار با چاقو يا كارد ، آن را خوب شسته و خشك كنيد . هر سال يكي دوبار آنرا با روغن اسلحه چرب كنيد ، بويژه قسمتهاي متحرك چاقو را . اگر دستة آن از چوب يا استخوان است حتماً روي آن روغن بماليد تا از تركخوردگي جلوگيري شود . روغنهاي جديد اسلحه ، علاوه بر خوب نگهداشتن و ضدزنگ كردن اين قسمتها ، خاصيت ضدعفوني كننده ، نرم كننده و ضد آب كننده خوبي هم دارند و فلز و چرم را از صدمات آهك و گچ و اسيدها حفظ ميكنند .
10- هيچگاه با چاقوي خود به اشياء و استخوان ضربه نزنيد ، آنرا پرتاب نكنيد و تيغه را در جايي قرار ندهيد و با فشار نچرخانيد . با چكش به پشت تيغه نزنيد و اگر چيزي را با زور دست نتوانستيد ببريد ، به وسيلة جسم ديگر ، مكانيزم آنرا خراب نكنيد .
11- كارد و چاقو وسيلة شوخي نيستند . كار كردن صحيح با آنرا به فرزندان خود بياموزيد . داشتن چاقو يا كارد يك خواستة طبيعي و غريزي هر انسان است ، پس چه بهتر كه فرزندان ما از حالا طرز استفاده صحيح از آنرا ياد بگيرند .
مجله شكار و طبيعت ـ شمارة 16ـ تيرماه سال1372
© کپی رایت توسط : موج پیشرو (کلیه حقوق مادی و معنوی مربوط و متعلق به این سایت است.)
برداشت مقالات فقط با اجازه کتبی و ذکر منبع امکان پذیر است .
